Câu trả lời tuỳ ngành, và đây là một trong số ít điểm mà học trực tuyến có giới hạn thật không lấp được bằng công nghệ. Nói thẳng phần đó trước, rồi mới nói phần giải quyết được.
Ba nhóm ngành, ba mức khác nhau
Nhóm 1 — Thực hành chủ yếu là phân tích và ra quyết định
Quản trị, kinh tế, luật, giáo dục, chính sách công, quản lý.
Ở đây "thực hành" nghĩa là phân tích tình huống, xử lý số liệu, thảo luận phương án. Những việc này làm được qua mạng gần như không mất gì — và với người đi làm thì còn tốt hơn, vì bạn mang tình huống thật vào lớp.
Nhóm 2 — Cần phần mềm hoặc thiết bị phổ thông
Công nghệ thông tin, phân tích dữ liệu, thiết kế, kế toán.
Thực hành trên máy tính của bạn. Điều cần hỏi là trường có cấp tài khoản phần mềm chuyên dụng không, hay bạn phải tự lo — đây có thể là khoản chi phí đáng kể mà không nằm trong bảng học phí.
Nhóm 3 — Cần phòng thí nghiệm, thiết bị chuyên dụng, hoặc thực hành có giám sát
Khối sức khoẻ, kỹ thuật cần xưởng, các ngành cần thí nghiệm.
Đây là nhóm mà khoảng cách là thật. Chương trình xử lý bằng một trong ba cách: tổ chức đợt thực hành tập trung tại cơ sở, phối hợp với đơn vị tại địa phương bạn, hoặc — thành thật mà nói — ngành đó không phù hợp với hình thức học chủ yếu qua mạng.
Câu hỏi phải đặt, và cách đặt
Đừng hỏi "chương trình có thực hành không" — câu trả lời sẽ là có, và nó không nói lên điều gì.
Hỏi bốn câu cụ thể:
- "Học phần nào của ngành này có phần thực hành, và tổ chức thế nào?" Xin danh sách theo học phần.
- "Phần thực hành làm ở đâu — tại nhà, tại cơ sở của trường, hay tại đơn vị phối hợp?"
- "Nếu phải đến cơ sở, mỗi năm bao nhiêu đợt và mỗi đợt mấy ngày?" Từ đó bạn tính được chi phí đi lại và số ngày phép phải dùng.
- "Trường có cấp tài khoản phần mềm chuyên dụng cho học viên không?"
Và câu kiểm chứng tốt nhất: xin đề cương chi tiết của hai đến ba học phần có thực hành. Đề cương ghi rõ nội dung và cách đánh giá — đây là chỗ lộ ra phần thực hành có thật hay chỉ là một dòng trong mô tả chương trình.
Lợi thế mà người đi làm có sẵn
Phần này đáng khai thác vì nhiều người chỉ nhìn thấy phần thiếu.
Bạn có sẵn hiện trường. Nơi làm việc của bạn là môi trường thực hành thật — thật hơn nhiều so với một bài tập mô phỏng trong phòng máy.
Ba cách khai thác:
- Chọn tình huống thật cho bài tập. Nhiều học phần cho bạn tự chọn tình huống để phân tích. Chọn chính vấn đề ở chỗ làm — bạn được điểm học phần, một phân tích dùng được, và phản biện miễn phí từ giảng viên cùng cả lớp.
- Thử một thứ nhỏ mỗi học kỳ. Một quy trình, một cách ghi chép dữ liệu, một chỉ số bắt đầu theo dõi. Đo trước và sau — có con số thì đó là thực hành thật, và là thành tích nghề nghiệp.
- Làm luận văn về vấn đề ở nơi làm việc. Đây là phần thực hành sâu nhất của cả chương trình, với dữ liệu thật và có người hướng dẫn.
Nếu dùng dữ liệu của đơn vị: ẩn danh tên đơn vị và tên người, và hỏi trước bằng văn bản nếu dữ liệu thuộc diện nhạy cảm.
Nếu ngành của bạn thuộc nhóm 3
Ba việc cần làm trước khi ghi danh, theo thứ tự:
- Hỏi rõ số đợt thực hành tập trung và địa điểm. Đây là con số quyết định — nó ảnh hưởng đến chi phí, ngày phép, và khả năng bạn theo được.
- Hỏi trường có phối hợp với đơn vị nào tại khu vực bạn không. Một số chương trình có thoả thuận với bệnh viện, doanh nghiệp, hoặc cơ sở tại địa phương để học viên thực hành gần nhà.
- Cân nhắc thành thật. Nếu phần thực hành chiếm tỷ trọng lớn mà bạn không thu xếp được các đợt tập trung, thì đây là lý do chính đáng để chọn chương trình khác hoặc chọn hình thức khác — chứ không phải thứ để cố xoay xở.
Nói thẳng: có những ngành mà hình thức học chủ yếu qua mạng không phù hợp, và biết điều đó trước khi đóng học phí là điều tốt cho bạn.
Một hiểu lầm cần gỡ
"Học qua mạng thì chỉ có lý thuyết" đúng với cách học thụ động, không đúng với hình thức học.
Người xem bài giảng cho chạy trong lúc làm việc khác thì đúng là chỉ có lý thuyết — và điều đó xảy ra ở cả lớp trực tiếp lẫn lớp trực tuyến.
Còn người mang tình huống công việc vào bài tập, thử áp dụng một thứ mỗi học kỳ, và làm luận văn về vấn đề thật ở nơi mình làm — người đó thực hành nhiều hơn nhiều so với một sinh viên toàn thời gian giải bài tập mô phỏng.
Khác biệt nằm ở cách bạn dùng chương trình, không nằm ở chỗ bài giảng đến qua màn hình hay qua giảng đường.
Hỏi đáp nhanh
Học thạc sĩ trực tuyến có thực hành không?
Tuỳ ngành. Với ngành mà thực hành là phân tích và ra quyết định thì làm được qua mạng gần như không mất gì. Với ngành cần phòng thí nghiệm hoặc thiết bị chuyên dụng thì đây là giới hạn thật, và chương trình phải tổ chức đợt tập trung hoặc phối hợp với đơn vị địa phương.
Nên hỏi gì để biết phần thực hành có thật không?
Xin đề cương chi tiết của hai đến ba học phần có thực hành — đề cương ghi rõ nội dung và cách đánh giá, và đó là chỗ lộ ra phần thực hành có thật hay chỉ là một dòng trong mô tả chương trình.
Người đi làm có lợi thế gì về thực hành?
Bạn có sẵn hiện trường — nơi làm việc là môi trường thực hành thật hơn nhiều so với bài tập mô phỏng. Ba cách khai thác: chọn tình huống thật cho bài tập, thử một thứ nhỏ mỗi học kỳ và đo trước sau, và làm luận văn về vấn đề ở nơi làm việc.
Ngành cần thí nghiệm thì có nên học trực tuyến không?
Hỏi rõ số đợt thực hành tập trung và địa điểm, và hỏi trường có phối hợp với đơn vị nào tại khu vực bạn không. Nếu phần thực hành chiếm tỷ trọng lớn mà bạn không thu xếp được các đợt tập trung, đó là lý do chính đáng để chọn chương trình khác — không phải thứ để cố xoay xở.