Hiệu quả, nhưng chỉ khi dùng đúng cách — và cách phần lớn người ta đang dùng lại là cách khiến khả năng nghe không bao giờ tiến bộ.
Vấn đề nằm ở chỗ: khi có phụ đề, mắt đọc nhanh hơn tai nghe. Bạn hiểu được bài giảng, nhưng bạn đang đọc chứ không phải nghe. Sau sáu tháng, bạn vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào phụ đề — và đến buổi thảo luận trực tiếp hoặc buổi bảo vệ thì không có phụ đề nào cả.
Cách dùng phụ đề để nghe tiến bộ
Nguyên tắc: phụ đề là lưới an toàn, không phải kênh chính.
Với đoạn quan trọng — ba lượt
- Lượt 1: tắt phụ đề, nghe hết. Không hiểu hết cũng không sao — mục tiêu là bắt mạch chung;
- Lượt 2: bật phụ đề, nghe lại. Bạn sẽ thấy rõ chỗ mình nghe nhầm, và chính khoảnh khắc đó mới là lúc khả năng nghe được sửa;
- Lượt 3: tắt phụ đề, nghe lại lần cuối. Lần này bạn nghe ra được thứ mà lượt 1 bạn bỏ lỡ.
Ba lượt nghe một đoạn năm phút mất mười lăm phút — và nó dạy bạn nhiều hơn ba mươi phút xem có phụ đề.
Với phần còn lại
Đừng làm ba lượt cho cả bài giảng — không ai có thời gian đó. Chọn một đoạn quan trọng mỗi buổi để làm kỹ, phần còn lại xem bình thường có phụ đề.
Mỗi buổi một đoạn năm phút. Sau một học kỳ là hơn năm mươi đoạn.
Ba cài đặt nên dùng
- Giảm tốc độ phát xuống 0,75 cho đoạn khó, thay vì bật phụ đề ngay. Nhiều người phát hiện họ nghe được ở tốc độ chậm — nghĩa là vấn đề không phải vốn từ mà là tốc độ xử lý, và cái đó luyện được.
- Dùng phụ đề tiếng Anh, không dùng phụ đề tiếng Việt. Phụ đề tiếng Việt làm bạn dịch trong đầu; phụ đề tiếng Anh giúp bạn nối âm thanh với chữ viết — đó chính là thứ đang cần xây.
- Tăng tốc lên 1,25 cho phần đã quen — tiết kiệm thời gian và luyện phản xạ. Nhưng đừng tăng tốc với nội dung mới.
Việc đáng đầu tư nhất: vốn từ chuyên ngành
Đây là điểm ít người nhận ra: phần lớn khó khăn khi nghe bài giảng không phải do trình độ tiếng Anh mà do chưa quen thuật ngữ.
Tin tốt: bài giảng chuyên ngành có vốn từ hẹp và lặp lại rất nhiều. Bạn không cần giỏi tiếng Anh tổng quát — bạn cần thuộc khoảng 200–300 thuật ngữ của ngành mình.
Cách làm, hai tuần đầu khoá:
- Ghi lại mọi thuật ngữ lặp lại trong vài bài giảng đầu;
- Với mỗi từ, ghi nghĩa tiếng Việt và một câu ví dụ từ chính bài giảng;
- Nghe cách phát âm, đừng chỉ đọc chữ — vì bạn cần nhận ra nó khi nghe, không phải khi đọc;
- Ôn năm phút mỗi ngày.
Sau hai tuần bạn sẽ thấy khác hẳn. Đây là khoản đầu tư có lãi cao nhất trong cả khoá.
Dùng bản chép lời cho đúng
Nhiều nền tảng có bản chép lời toàn bộ bài giảng. Ba cách dùng:
- Tìm kiếm khi cần định vị một khái niệm trong bài giảng dài;
- Kiểm lại thuật ngữ nghe không rõ;
- Đọc trước phần khó rồi mới nghe — biết trước nội dung thì nghe dễ hơn nhiều.
Nhưng đừng thay việc nghe bằng việc đọc bản chép lời. Giọng nói mang thông tin mà chữ viết không có — chỗ giảng viên nhấn mạnh, chỗ chậm lại, chỗ nói "cái này quan trọng". Đó thường là thông tin giá trị nhất trong cả buổi.
Ba việc kèm theo
- Ghi chú bằng tiếng Việt, không ghi bằng tiếng Anh. Diễn đạt lại bằng ngôn ngữ khác thì không thể sao chép câu chữ — bạn buộc phải hiểu ý. Đây là bước kiểm chứng hiểu tốt nhất.
- Ghi lại chỗ nghe không ra kèm mốc thời gian, để hỏi trên diễn đàn lớp. Cách hỏi hiệu quả: "Ở phút 12:30 em nghe là [X], có đúng không ạ?" — người khác chỉ cần xác nhận, mất năm giây.
- Nghe thêm ngoài bài giảng — bản tin, hội thảo, phỏng vấn trong lĩnh vực của bạn. Mười lăm phút mỗi ngày lúc di chuyển, và nó bổ trợ trực tiếp cho việc học.
Nếu giảng viên có giọng bạn khó nghe
Chuyện thường gặp trong chương trình quốc tế, và nó không phải lỗi của bạn. Ba cách:
- Giảm tốc độ phát — có tác dụng rõ nhất với giọng lạ;
- Nghe nhiều bài giảng của cùng người đó. Tai quen giọng sau vài buổi — đây là điều gần như chắc chắn xảy ra, nên đừng nản ở buổi đầu;
- Dùng bản chép lời để đối chiếu trong giai đoạn đầu.
Chuẩn bị cho buổi không có phụ đề
Buổi thảo luận trực tiếp, buổi bảo vệ, buổi hỏi đáp với giảng viên — những buổi này không có phụ đề, và chúng thường là những buổi quan trọng nhất.
Hai việc chuẩn bị:
- Đọc trước tài liệu của buổi — biết nội dung thì nghe dễ hơn rất nhiều;
- Chuẩn bị sẵn câu hỏi bằng tiếng Anh, viết ra giấy. Nói theo thứ mình đã viết dễ hơn nhiều so với ứng khẩu, và bạn không bỏ lỡ cơ hội hỏi vì ngại.
Hỏi đáp nhanh
Học qua video có phụ đề tiếng Anh hiệu quả không?
Hiệu quả nhưng chỉ khi dùng đúng cách. Cách phần lớn người ta dùng khiến khả năng nghe không tiến bộ — vì mắt đọc nhanh hơn tai nghe, bạn đang đọc chứ không phải nghe, và đến buổi thảo luận trực tiếp thì không có phụ đề nào cả.
Cách dùng đúng là gì?
Coi phụ đề là lưới an toàn chứ không phải kênh chính. Với một đoạn quan trọng mỗi buổi, làm ba lượt: tắt phụ đề nghe hết, bật phụ đề nghe lại để thấy chỗ mình nghe nhầm, rồi tắt phụ đề nghe lần cuối.
Nên dùng phụ đề tiếng Anh hay tiếng Việt?
Tiếng Anh. Phụ đề tiếng Việt làm bạn dịch trong đầu; phụ đề tiếng Anh giúp nối âm thanh với chữ viết — đó chính là thứ đang cần xây.
Việc gì đáng đầu tư nhất?
Vốn từ chuyên ngành trong hai tuần đầu khoá. Phần lớn khó khăn khi nghe không phải do trình độ tiếng Anh mà do chưa quen thuật ngữ — và bạn chỉ cần khoảng 200–300 từ của ngành mình. Nhớ nghe cách phát âm chứ đừng chỉ đọc chữ.