Chọn ngành: bắt đầu từ việc bạn muốn làm được gì

Câu hỏi hay được đặt là ngành nào đang có triển vọng. Câu hỏi hữu ích hơn là: bạn muốn làm được gì mà bây giờ chưa làm được?

Ngành học chỉ là con đường tới đó, và chọn theo xu hướng thay vì theo mục tiêu là cách tốn kém nhất.

Bắt đầu từ mục tiêu

• Viết ra bạn muốn làm được gì sau khi hoàn thành — cụ thể, không phải nâng cao năng lực.
• Xác định vì sao — thăng tiến ở vị trí hiện tại, chuyển hướng, đủ điều kiện cho một vị trí cụ thể, hay hiểu sâu hơn về việc đang làm.
• Bốn mục tiêu đó dẫn tới bốn lựa chọn khác nhau, và nhầm lẫn giữa chúng là nguồn của phần lớn lựa chọn sai.
• Nếu chưa rõ mục tiêu, đó là lý do yếu để bắt đầu một chương trình nhiều năm.

Kiểm chứng trước khi chọn

• Hỏi người đang làm vị trí bạn nhắm tới — họ dùng gì hằng ngày, và bằng cấp có thật sự cần không.
• Xem tin tuyển dụng thật cho vị trí đó và ghi lại yêu cầu lặp lại.
• Hỏi thẳng nơi bạn muốn tới — họ yêu cầu ngành gì, hình thức đào tạo nào.
• Hỏi có con đường khác không — chứng chỉ nghề nghiệp, kinh nghiệm ở vị trí trung gian. Với nhiều nghề, đó mới là thứ được coi trọng.

Ngành nào hợp hình thức trực tuyến

Không phải mọi ngành đều học từ xa hiệu quả như nhau:

• Hợp hơn: các ngành thiên về phân tích, quản lý, chính sách, kinh doanh, công nghệ thông tin, giáo dục — phần lớn nội dung học được qua đọc, thảo luận và bài tập.
• Cần cân nhắc kỹ: các ngành đòi hỏi thực hành nhiều với thiết bị, thí nghiệm, hoặc thao tác cần người quan sát trực tiếp.
• Với ngành cần thực hành, hỏi rõ phần đó tổ chức thế nào — tại cơ sở, tại nơi bạn làm việc, hay theo đợt tập trung.
• Với nghề có điều kiện hành nghề, kiểm tra yêu cầu của cơ quan quản lý lĩnh vực trước tiên.

Học đúng ngành hay ngành gần

• Cùng ngành với bậc trước — đi sâu, và thường dễ dự tuyển hơn.
• Ngành gần — mở rộng sang mảng liên quan, tận dụng được nền tảng cũ.
• Đổi hẳn ngành — khó hơn, thường phải học bổ sung, và cần kiểm tra điều kiện dự tuyển kỹ.
• Hỏi cơ sở về yêu cầu ngành đầu vào trước khi bỏ công chuẩn bị hồ sơ.
• Nếu đổi ngành, nêu rõ trong bài luận nền tảng nào bạn chuyển sang được và bạn đã chuẩn bị gì.

Định hướng nghiên cứu hay ứng dụng

• Nếu định học tiếp bậc cao hơn — hỏi cơ sở nơi bạn định học tiếp về yêu cầu, vì có nơi có điều kiện về định hướng bậc trước.
• Nếu để làm chuyên môn — định hướng ứng dụng thường phù hợp hơn.
• Xem danh sách môn học của cả hai trước khi chọn.
• Hỏi có chuyển đổi giữa hai định hướng được không, và tới thời điểm nào.

Các dấu hiệu chọn sai

• Chọn vì ngành đang được nhắc nhiều mà không rõ mình sẽ làm gì với nó.
• Chọn vì dễ vào hoặc vì chương trình ngắn nhất.
• Chọn vì người quen bảo thế — hoàn cảnh của họ khác bạn.
• Chọn ngành mình không quan tâm — người học ngành mình không thích thường khó đi hết chặng, và các chương trình dài đòi hỏi bền bỉ hơn là năng khiếu.
• Chưa hỏi ai đang làm nghề đó.

Khi bạn phân vân giữa hai ngành

• Xem đề cương chi tiết của cả hai, không xem tên ngành.
• Xem học phần bắt buộc — đó là thứ bạn chắc chắn phải học.
• Xem đề tài luận văn của người tốt nghiệp các khoá trước.
• Hỏi người tốt nghiệp mỗi ngành họ đang làm gì.
• Thử một khoá ngắn về mảng đó trước nếu có — rẻ hơn nhiều so với chọn sai.

Một điều đáng nhớ

Tấm bằng mở cửa. Nhưng cánh cửa nào mở được thì phụ thuộc vào ngành bạn chọn và vào việc bạn có dùng được nó không.

Vì vậy trước khi so sánh các chương trình, hãy dành một buổi hỏi hai ba người đang làm công việc bạn muốn làm — buổi đó ảnh hưởng tới kết quả nhiều hơn mọi bảng so sánh học phí.

Câu hỏi thường gặp