Chọn phương pháp nghiên cứu: bắt đầu từ câu hỏi, không từ công cụ

Một lỗi phổ biến ở học viên vừa làm vừa học: chọn phương pháp trước rồi tìm câu hỏi cho vừa. Thường là chọn khảo sát vì nghe dễ, rồi mới nghĩ hỏi gì.

Thứ tự đúng ngược lại, và nó tiết kiệm rất nhiều tháng.

Bắt đầu từ câu hỏi

• Viết câu hỏi nghiên cứu thành một câu. Nếu không viết được, bạn chưa rõ mình định tìm ra gì.
• Câu hỏi phải trả lời được bằng bằng chứng, không bằng quan điểm.
• Cụ thể về đối tượng và phạm vi — ai, ở đâu, trong khoảng thời gian nào.
• Phép thử: nói câu hỏi cho một người trong ngành khác chuyên môn hẹp. Nếu họ hiểu ngay bạn định tìm ra gì, câu hỏi đã đủ rõ.
• Phương pháp là thứ trả lời câu hỏi đó — nên nó được chọn sau.

Ba nhóm câu hỏi và phương pháp tương ứng

Câu hỏi về mức độ, tần suất, quan hệ giữa các yếu tố — cần dữ liệu định lượng: khảo sát, dữ liệu sẵn có, thống kê.

Câu hỏi về vì sao, như thế nào, trải nghiệm ra sao — cần dữ liệu định tính: phỏng vấn, quan sát, phân tích tài liệu.

Câu hỏi cần cả hai — kết hợp, nhưng lưu ý nó tốn công gấp đôi và không phù hợp với luận văn có thời gian hạn chế.

Không có phương pháp nào tốt hơn — chỉ có phương pháp phù hợp với câu hỏi.

Tính khả thi — ràng buộc lớn nhất của người đi làm

• Bạn tiếp cận được dữ liệu hoặc người tham gia không? Đề tài cần dữ liệu bạn không lấy được là đề tài sẽ dừng.
• Nếu phụ thuộc vào đơn vị khác, đã có xác nhận chưa — bằng văn bản?
• Cỡ mẫu thực tế — bao nhiêu người bạn có thể mời tham gia, không phải bao nhiêu người bạn muốn.
• Thời gian thu thập — thường gấp rưỡi tới gấp đôi dự kiến.
• Bạn có kỹ năng cần thiết chưa, hay cần học thêm — và thời gian học đó đã tính chưa?
• Phần mềm phân tích có sẵn không, và bạn dùng được không?

Dùng dữ liệu từ nơi làm việc

Lựa chọn phổ biến và hợp lý, nhưng có vài điều phải làm trước:

• Xin phép bằng văn bản — miệng không đủ, và người đồng ý hôm nay có thể chuyển đi.
• Làm rõ bạn được dùng dữ liệu vào việc gì và trong luận văn được nêu tới đâu.
• Làm rõ có được nêu tên đơn vị không.
• Chú ý xung đột lợi ích — nếu kết quả ảnh hưởng tới nơi bạn làm, nêu rõ trong luận văn.
• Cẩn thận khi đối tượng là đồng nghiệp hoặc nhân viên dưới quyền — đây là vị thế phụ thuộc, dễ có ép buộc ngầm. Để người khác mời tham gia, và nêu rõ việc từ chối không ảnh hưởng gì.

Đạo đức nghiên cứu

🔴 Nếu nghiên cứu có người tham gia, việc xét duyệt đạo đức phải hoàn tất trước khi thu thập dữ liệu. Xin duyệt hồi tố thường không được chấp nhận, và dữ liệu đã thu có thể không dùng được cho luận văn.

• Hỏi quy trình của cơ sở ngay khi thiết kế nghiên cứu, không phải khi sắp bắt đầu thu.
• Tính thời gian xét duyệt vào kế hoạch — vài tuần tới vài tháng.
• Bản đồng ý phải viết bằng ngôn ngữ người tham gia hiểu được — ký mà không hiểu thì không phải đồng ý thật.
• Tách thông tin định danh khỏi dữ liệu ngay từ khi thu.
• Khi trích lời trong luận văn, bảo đảm không nhận ra được người nói, kể cả với người trong cùng tổ chức — điểm hay bị bỏ sót với nghiên cứu quy mô nhỏ.

Nhỏ và làm xong hơn lớn và bỏ dở

• Phạm vi hẹp là ưu điểm ở luận văn thạc sĩ, không phải nhược điểm.
• Một câu hỏi trả lời tốt hơn ba câu hỏi trả lời hời hợt.
• Hội đồng thường bác đề cương vì tính khả thi hơn là vì ý tưởng.
• Nêu rủi ro và phương án dự phòng trong đề cương — điều này cho thấy bạn đã nghĩ kỹ, và nó được đánh giá cao.
• Bàn với người hướng dẫn sớm về phạm vi, trước khi bạn đầu tư nhiều công.

Một điều đáng nhớ

Phương pháp không phải thứ để chứng minh bạn biết nhiều kỹ thuật.

Nó là cách trả lời câu hỏi của bạn trong điều kiện bạn thực sự có — và với người vừa làm vừa học, điều kiện đó là ràng buộc quyết định nhất.

Câu hỏi thường gặp