Viết bài ở bậc thạc sĩ: khác gì so với bậc đại học

Người quay lại học sau nhiều năm thường ngạc nhiên khi bài đầu tiên không được điểm như mong đợi. Nguyên nhân hiếm khi là thiếu kiến thức — mà là viết theo cách của bậc đại học.

Khác biệt cốt lõi

• Bậc đại học thường yêu cầu trình bày lại những gì đã biết cho đúng và đủ.
• Bậc thạc sĩ yêu cầu bạn làm gì đó với thông tin — so sánh, đánh giá, áp dụng vào một bối cảnh, chỉ ra giới hạn.
• Mô tả không đủ. Một bài liệt kê chính xác mọi quan điểm mà không đưa ra lập luận nào thường bị điểm trung bình.
• Phải có lập trường — và bảo vệ nó bằng bằng chứng, không bằng cảm nhận.

Đọc kỹ đề trước khi viết

• Chú ý động từ trong đề — phân tích, đánh giá, so sánh, thảo luận. Mỗi từ đòi hỏi một việc khác nhau.
• Phân tích nghĩa là tách vấn đề thành phần và xem chúng liên hệ ra sao.
• Đánh giá nghĩa là nêu điểm mạnh, điểm yếu và đưa kết luận có cơ sở.
• So sánh cần cả điểm giống lẫn điểm khác, và cần kết luận về ý nghĩa của sự khác nhau đó.
• Đọc tiêu chí chấm nếu có — nhiều điểm bị mất vì không đáp ứng một tiêu chí ghi rõ trong đó.
• Hỏi giảng viên nếu đề chưa rõ — sớm, không phải trước hạn ba ngày.

Cấu trúc một bài viết được

• Mở đầu ngắn — nêu vấn đề, phạm vi, và bạn sẽ lập luận điều gì.
• Mỗi đoạn một ý, câu đầu nêu ý đó.
• Mỗi ý có bằng chứng và có phần bạn diễn giải bằng chứng đó.
• Nêu quan điểm trái chiều và trả lời nó — đây là thứ phân biệt bài khá với bài tốt.
• Kết luận trả lời câu hỏi đề, không tóm tắt lại bài.
• Bám giới hạn số chữ — vượt quá thường bị trừ điểm.

Dùng nguồn đúng cách

• Đọc bản gốc, không trích qua bài viết khác.
• Trích dẫn để đỡ lập luận của bạn, không để chứng minh bạn đã đọc nhiều.
• Ưu tiên công trình gốc và tài liệu gần đây trong lĩnh vực.
• Nêu cả nguồn có kết luận khác — bài chỉ trích dẫn nguồn ủng hộ mình bị đánh giá là thiên lệch.
• Với quy định và số liệu, tra văn bản gốc — bài tóm tắt có thể chép lại bản cũ.
• Theo đúng chuẩn trích dẫn mà chương trình yêu cầu, nhất quán trong cả bài.

Tránh đạo văn không cố ý

Phần lớn trường hợp không phải do cố ý:

• Đánh dấu ngay khi chép nguyên văn vào ghi chú — đây là nguồn gốc của phần lớn sự cố.
• Diễn đạt lại không phải là đổi vài từ — phải viết lại bằng cấu trúc của bạn, và vẫn phải ghi nguồn.
• Ghi nguồn cả khi diễn đạt lại, không chỉ khi trích nguyên văn.
• Không dùng lại bài cũ của chính mình mà không nêu — nhiều nơi coi đây là vấn đề.
• Chạy công cụ đối chiếu trước khi nộp nếu chương trình cho phép.
• Lưu bản nháp và lịch sử chỉnh sửa — bằng chứng về quá trình làm việc của bạn.

Các lỗi làm mất điểm

• Trả lời lệch đề — viết về chủ đề thay vì trả lời câu hỏi cụ thể.
• Mô tả nhiều, phân tích ít.
• Không có lập trường rõ.
• Trích dẫn dày đặc mà không có tiếng nói của bạn.
• Bỏ qua tiêu chí chấm đã được nêu rõ.
• Vượt hoặc thiếu số chữ nhiều.
• Trích dẫn sai chuẩn hoặc thiếu nguồn.
• Nộp muộn — kiểm tra quy định về trừ điểm và về xin gia hạn.

Quy trình viết thực tế cho người bận

• Đọc đề và tiêu chí ngay khi nhận, dù chưa viết.
• Lập dàn ý trước khi đọc nhiều — nó cho bạn biết cần tìm gì.
• Viết bản nháp xấu trước, sửa sau. Chờ viết hay ngay là cách phổ biến để không bắt đầu.
• Chia thành các buổi ngắn — một đoạn mỗi buổi vẫn tiến.
• Để bài nghỉ một ngày rồi đọc lại trước khi nộp.
• Đọc to phần mở đầu và kết luận — lỗi lộ ra ngay.

Dùng phản hồi

• Đọc kỹ nhận xét, kể cả khi điểm đã ổn.
• Tìm điểm lặp lại giữa các bài — đó là thứ cần sửa.
• Hỏi lại nếu nhận xét chưa rõ — đây là quyền của bạn và ít người dùng.
• Giữ lại bài và phản hồi — hữu ích khi làm luận văn.
• Áp dụng ngay ở bài kế tiếp, không đợi tới cuối chương trình.

Một điều đáng nhớ

Ở bậc này, người chấm không hỏi bạn có biết không. Họ hỏi: bạn làm được gì với những gì bạn biết.

Phần lớn khoảng cách giữa một bài trung bình và một bài tốt nằm đúng ở chỗ đó.

Câu hỏi thường gặp