Hai mục tiêu này nghe gần nhau nhưng dẫn tới hai cách học khác nhau — khác từ việc chọn trường, chọn ngành, chọn đề tài luận văn, cho đến việc bạn nên nói gì với ai. Chọn nhầm mục tiêu ở đầu thì hai năm sau bạn có một tấm bằng không phục vụ đúng thứ mình cần.
Bài này tách hai hướng ra và nói rõ mỗi hướng đòi hỏi gì.
Vì sao hai mục tiêu này khác nhau
Học để lên lương ở nơi hiện tại
Người quyết định là tổ chức bạn đang làm. Họ đã biết bạn, đã có đánh giá về bạn, và câu hỏi của họ là: giá trị người này mang lại có thay đổi không?
Ở đây tấm bằng ít quan trọng hơn những gì bạn làm khác đi — trừ khi tổ chức có yêu cầu bằng cấp rõ ràng cho ngạch bậc, như ở khu vực công.
Học để chuyển việc
Người quyết định là một tổ chức chưa biết bạn. Họ chỉ có hồ sơ và một buổi phỏng vấn. Ở đây tấm bằng có vai trò lớn hơn — nó giúp qua vòng lọc, và với việc chuyển ngành thì nó là đường vào chính thức.
Nếu mục tiêu là lên lương ở nơi hiện tại
Câu phải hỏi trước khi nộp hồ sơ
Với khu vực công, hai câu này quyết định mọi thứ, và phải hỏi bộ phận tổ chức cán bộ bằng văn bản:
- Vị trí tôi hướng tới yêu cầu trình độ và ngành nào?
- Bằng do cá nhân tự đi học có được tính không, hay chỉ tính bằng do cơ quan cử đi đào tạo?
Câu thứ hai có thể làm hai năm của bạn không tính cho mục đích bạn nhắm tới — và nhiều người chỉ phát hiện sau khi đã tốt nghiệp.
Với doanh nghiệp tư nhân, hỏi nhân sự: có chính sách nào gắn trình độ đào tạo với thang lương không. Nếu không có, thì tấm bằng tự nó không tạo ra thay đổi — thứ tạo thay đổi là năng lực bạn chứng minh được.
Ba việc làm trong lúc học
- Chọn đề tài luận văn về vấn đề của chính tổ chức. Kết quả là một nghiên cứu bài bản về vấn đề của họ — thứ mà nếu thuê tư vấn ngoài thì tốn kém.
- Thử một thứ nhỏ mỗi học kỳ và đo trước sau. Có con số thì đó là bằng chứng, không phải lời khẳng định.
- Chia sẻ lại trong đơn vị. Một buổi trao đổi nội bộ mỗi học kỳ — nó biến việc bạn đi học thành thứ đơn vị cũng hưởng lợi.
Khi đề nghị
Đừng dùng tấm bằng làm lý do chính. Lập luận mạnh là những gì bạn đang làm khác đi và kết quả của nó; tấm bằng là bối cảnh, không phải luận cứ.
Và chọn thời điểm theo chu kỳ đánh giá của tổ chức — đề nghị lệch chu kỳ thường nhận được câu "để kỳ sau xem xét".
Nếu mục tiêu là chuyển việc
Chọn ngành theo đích, không theo hiện tại
Đây là khác biệt lớn nhất so với hướng trên. Nếu bạn muốn chuyển sang lĩnh vực X, hãy học ngành của X — kể cả khi nó xa với công việc hiện tại và làm hai năm học nặng hơn.
Nhưng hỏi trước một câu: ngành đó có chứng chỉ hành nghề hoặc khoá đào tạo nghề riêng nào là đường vào chính thức không? Ở nhiều lĩnh vực, đó mới là thứ được yêu cầu, và bằng thạc sĩ không thay thế được.
Luận văn là bằng chứng đầu tiên của bạn
Với người chuyển ngành, luận văn quan trọng hơn nhiều so với người ở lại — vì nó là thứ duy nhất bạn có trong lĩnh vực mới. Nó cho nhà tuyển dụng thấy bạn đã làm việc thật trong ngành đó, không chỉ nghe giảng.
Vấn đề thường gặp: bạn chưa có đường tiếp cận dữ liệu trong lĩnh vực mới. Đây là lúc bạn cùng lớp trở thành tài sản — họ đang làm việc thật ở các tổ chức thật, và một số ở đúng lĩnh vực bạn nhắm tới.
Xây mạng lưới từ học kỳ đầu
Với người chuyển ngành, mạng lưới quan trọng ngang tấm bằng. Ba việc:
- Giới thiệu bản thân cụ thể ngay buổi đầu — bạn làm gì, muốn chuyển sang đâu, muốn kết nối với ai;
- Tham gia hội nghề nghiệp của lĩnh vực đích, không chỉ dựa vào lớp;
- Trả lời câu hỏi của người khác trên diễn đàn — người giúp người khác là người được nhớ đến.
Nhận việc gần với đích, dù nhỏ
Xin tham gia một dự án, một nhóm công tác liên quan đến lĩnh vực mới ở chính nơi bạn đang làm. Đây là cách tích luỹ kinh nghiệm thật để trả lời câu "anh chị đã làm việc này bao giờ chưa" — câu mà tấm bằng không trả lời được.
Bảng đối chiếu
| Lên lương tại chỗ | Chuyển việc | |
|---|---|---|
| Chọn ngành | Gần công việc hiện tại | Theo lĩnh vực đích |
| Đề tài luận văn | Vấn đề của tổ chức hiện tại | Vấn đề trong lĩnh vực mới |
| Vai trò tấm bằng | Bối cảnh, không phải luận cứ | Qua vòng lọc, đường vào chính thức |
| Ưu tiên trong hai năm | Kết quả đo được ở công việc | Mạng lưới và bằng chứng trong ngành mới |
| Nói với ai | Quản lý trực tiếp, sớm | Cân nhắc kỹ thời điểm |
Nếu bạn chưa chắc
Nhiều người bắt đầu với ý định lên lương rồi kết thúc bằng việc chuyển việc — hoặc ngược lại. Điều đó bình thường.
Nếu chưa chắc, có ba lựa chọn giữ được cả hai cửa:
- Chọn ngành gần với công việc hiện tại nhưng có phổ ứng dụng rộng — quản trị, phân tích dữ liệu, quản lý dự án. Chúng dùng được ở nhiều nơi.
- Chọn nhánh có luận văn. Nó giữ cửa học tiến sĩ, và luận văn là bằng chứng năng lực dùng được cho cả hai hướng.
- Làm đề tài về một vấn đề trong lĩnh vực của bạn, không nhất thiết ở đơn vị bạn. Bạn giữ được lợi thế hiểu bối cảnh, tránh ràng buộc bảo mật, và kết quả dùng được cả khi ở lại lẫn khi đi.
Điểm cuối là vùng ở giữa mà nhiều người bỏ qua — và với người chưa chắc về hướng đi thì nó thường là lựa chọn tốt nhất.
Hỏi đáp nhanh
Học thạc sĩ để lên lương hay để chuyển việc hiệu quả hơn?
Hai mục tiêu này dẫn tới hai cách học khác nhau — khác từ chọn ngành, chọn đề tài luận văn, đến việc nói gì với ai. Điều quan trọng là xác định mục tiêu từ đầu, vì chọn nhầm thì hai năm sau bạn có tấm bằng không phục vụ đúng thứ mình cần.
Muốn lên lương tại chỗ thì phải hỏi gì trước?
Với khu vực công: vị trí bạn hướng tới yêu cầu trình độ và ngành nào, và bằng do cá nhân tự đi học có được tính không hay chỉ tính bằng do cơ quan cử đi. Với doanh nghiệp: có chính sách nào gắn trình độ đào tạo với thang lương không.
Muốn chuyển ngành thì học ngành nào?
Ngành của lĩnh vực đích, kể cả khi nó xa với công việc hiện tại. Nhưng hỏi trước xem ngành đó có chứng chỉ hành nghề hoặc khoá đào tạo nghề riêng nào là đường vào chính thức không, vì bằng thạc sĩ không thay thế được.
Chưa chắc mục tiêu thì nên làm gì?
Ba lựa chọn giữ được cả hai cửa: chọn ngành có phổ ứng dụng rộng, chọn nhánh có luận văn, và làm đề tài về một vấn đề trong lĩnh vực của bạn nhưng không nhất thiết ở đơn vị bạn — vùng ở giữa này dùng được cả khi ở lại lẫn khi đi.