Thăng tiến sau khi có bằng mất bao lâu: ba yếu tố quyết định

Không có con số chung, và bất kỳ ai đưa ra một con số đều đang đoán. Nhưng có ba yếu tố quyết định, và bạn kiểm tra được cả ba cho trường hợp cụ thể của mình — thay vì hỏi một câu không có đáp án.

Ba yếu tố quyết định

1. Nơi bạn làm có yêu cầu bằng cấp rõ ràng không

Đây là yếu tố lớn nhất.

• Có yêu cầu rõ — khu vực công, một số tổ chức lớn, vị trí giảng dạy: tấm bằng là điều kiện cần, và thời gian phụ thuộc vào chu kỳ xét chứ không phụ thuộc vào bạn. Có thể là vài năm.
• Không có yêu cầu rõ — phần lớn doanh nghiệp: tấm bằng tự nó không tạo ra thay đổi. Thứ tạo thay đổi là năng lực bạn chứng minh được, và thời gian phụ thuộc vào việc bạn chứng minh nhanh đến đâu.

2. Có vị trí trống không

Bằng cấp không tạo ra chỗ. Nếu đơn vị không có chỉ tiêu, bạn tốt nghiệp xong vẫn phải chờ — và đây là yếu tố hoàn toàn ngoài tầm bạn.

3. Bạn có bằng chứng ngoài tấm bằng không

Người quyết định hỏi ba câu: đủ điều kiện không, làm được việc không, có ai phù hợp hơn không. Tấm bằng chỉ trả lời câu đầu.

Đây là yếu tố duy nhất trong ba yếu tố mà bạn kiểm soát được — và nó là lý do phần dưới quan trọng.

Cách tự ước lượng cho trường hợp của mình

Thay vì hỏi "mất bao lâu", hãy trả lời bốn câu này. Chúng cho ra một câu trả lời cụ thể hơn nhiều:

1. Vị trí tôi nhắm tới yêu cầu những gì? Đọc đề án vị trí việc làm hoặc tiêu chuẩn chức danh và liệt kê tất cả điều kiện. Bằng thạc sĩ có thể chỉ là một trong ba thứ bạn thiếu.
2. Chu kỳ xét là khi nào? Với khu vực công, xét thăng hạng hay bổ nhiệm theo chu kỳ — hỏi bộ phận tổ chức cán bộ.
3. Hiện có bao nhiêu người cùng đủ điều kiện? Nếu năm người cùng đủ mà chỉ có một chỗ, thì thời gian không phụ thuộc vào bằng cấp nữa.
4. Tôi thiếu gì ngoài bằng cấp? Thời gian giữ hạng, chứng chỉ bồi dưỡng, kinh nghiệm ở mảng đó — thiếu cái nào thì bổ sung song song, đừng đợi tốt nghiệp rồi mới bắt đầu.

Bốn việc rút ngắn thời gian — làm trong lúc học

Đây là phần bạn kiểm soát được, và nó tạo khác biệt lớn hơn việc tốt nghiệp sớm vài tháng.

• Nói với người quyết định về định hướng của bạn. Không phải để xin, mà để họ biết. Người quản lý biết bạn đang chuẩn bị cho vị trí X sẽ nghĩ đến bạn khi X trống — người không biết thì không.
• Nhận việc gần với vị trí đích. Xin tham gia một dự án, một nhóm công tác, dù không thêm lương. Đây là cách tích luỹ bằng chứng cho câu "làm được việc không".
• Làm luận văn về mảng đích. Nó vừa là nền tảng, vừa là sản phẩm cụ thể trình ra được, vừa là lý do chính đáng để tiếp xúc với người phụ trách mảng đó.
• Bổ sung các điều kiện khác song song — chứng chỉ bồi dưỡng, chứng chỉ nghiệp vụ. Đừng để tốt nghiệp xong mới phát hiện còn thiếu một thứ nữa mất thêm sáu tháng.

Một kỳ vọng nên chỉnh

Nếu bạn học chỉ để thăng tiến trong sáu tháng tới, kỳ vọng đó nhiều khả năng không thành — vì hai trong ba yếu tố quyết định nằm ngoài tầm bạn.

Cách nghĩ bền hơn: bạn đang chuẩn bị cho một cửa sẽ mở trong vài năm. Lúc cửa mở thì không kịp học — nên việc chuẩn bị sẵn là hợp lý, kể cả khi bạn chưa biết chính xác khi nào.

Và nếu sau một chu kỳ xét mà vẫn không có gì thay đổi dù bạn đã đủ điều kiện, hãy hỏi thẳng và lịch sự: "Em cần thể hiện thêm điều gì để đạt được vị trí đó ạ?" Câu trả lời cho câu này biến sự chờ đợi mơ hồ thành một lộ trình — hoặc cho bạn biết rằng cửa đó không mở ở đây, và đó cũng là thông tin đáng có.

Nếu chờ quá lâu

Ba hướng, và cả ba đều hợp lý:

• Chuyển vị trí trong cùng tổ chức — thường dễ hơn chờ vị trí cụ thể bạn nhắm tới, và giữ được thâm niên cùng quan hệ đã xây.
• Chuyển sang tổ chức khác. Ở nơi mới, tấm bằng có vai trò lớn hơn vì họ chưa biết bạn — nó giúp qua vòng lọc hồ sơ.
• Xem lại mục tiêu. Nếu điều bạn thật sự muốn là làm việc thú vị hơn chứ không phải một chức danh, thì có thể có đường khác ngắn hơn.

Hỏi đáp nhanh