Câu trả lời ngắn: về mặt quy định thì không có điều cấm chung, nhưng nhiều cơ sở đào tạo có quy định riêng, và quan trọng hơn cả quy định là câu hỏi thực tế — quỹ thời gian của bạn có chịu nổi không.
Với người vừa làm vừa học, câu trả lời cho câu thứ hai hầu như luôn là không. Bài này giải thích vì sao, và nói về những lựa chọn thay thế thường phù hợp hơn với điều bạn thật sự cần.
Phần quy định
Ba việc cần kiểm, và kiểm ở ba nơi khác nhau:
- Quy định của từng trường. Một số cơ sở không cho học viên đồng thời theo hai chương trình sau đại học, hoặc yêu cầu cam kết không học chương trình khác. Hỏi phòng đào tạo sau đại học của cả hai nơi.
- Nghĩa vụ khai báo. Nhiều mẫu hồ sơ dự tuyển có mục hỏi bạn có đang theo học chương trình nào khác không. Khai không đúng trong hồ sơ tuyển sinh là chuyện nghiêm trọng — hậu quả có thể là huỷ kết quả, kể cả sau khi đã nhập học.
- Nếu bạn được cơ quan cử đi đào tạo hoặc nhận hỗ trợ học phí, hãy đọc lại cam kết đã ký. Nhiều thoả thuận có điều khoản về việc này.
Phần thực tế: vì sao hầu như không khả thi
Cách ước lượng thời gian cho một chương trình thạc sĩ vừa làm vừa học: lấy số buổi học trong tuần nhân đôi — một phần cho giờ lên lớp, một phần tương đương cho đọc và làm bài. Chương trình ba buổi tối một tuần thường cần khoảng mười đến mười hai giờ.
Hai chương trình là hai mươi đến hai mươi bốn giờ mỗi tuần, cộng với một công việc toàn thời gian. Và con số đó chưa tính:
- Va chạm lịch thi. Hai trường xếp lịch độc lập, và bạn không có cách nào điều phối. Xác suất trùng không nhỏ, và khi trùng thì bạn buộc phải bỏ một bên.
- Hai giai đoạn luận văn. Đây là chỗ đáng lo nhất. Luận văn cần những khối thời gian liền mạch vài tiếng — thứ mà lịch đi làm phá vỡ nhiều nhất. Rất nhiều người vượt hết học phần rồi dừng ở đây với một luận văn.
- Hai bộ thủ tục — hồ sơ, học phí, chuẩn đầu ra ngoại ngữ, xét tốt nghiệp, mỗi trường một lịch.
Kết quả thường gặp: học viên hoàn thành một chương trình ở mức trung bình và bỏ dở chương trình kia — mất tiền, mất thời gian, và không được gì cho phần bỏ dở.
Điều bạn thật sự cần là gì?
Người đặt câu hỏi này thường đang muốn một trong ba thứ. Cả ba đều có cách rẻ hơn.
"Tôi muốn kiến thức của cả hai lĩnh vực"
Có nhiều đường không phải là học hai bằng:
- Chọn học phần tự chọn từ lĩnh vực thứ hai, nếu chương trình cho phép.
- Làm luận văn giao thoa hai lĩnh vực. Đây thường là lựa chọn tốt nhất — bạn đào sâu cả hai trong một công trình, và đề tài giao thoa thường được đánh giá cao vì có tính mới.
- Học một chứng chỉ ngắn hạn hoặc khoá chuyên đề cho lĩnh vực thứ hai. Rẻ hơn nhiều và thường đủ cho nhu cầu thật.
"Tôi muốn có hai tấm bằng cho hồ sơ"
Đáng cân nhắc lại: hai bằng thạc sĩ hiếm khi có giá trị gấp đôi một bằng. Với phần lớn nhà tuyển dụng và phần lớn tiêu chuẩn chức danh, một bằng thạc sĩ là đủ điều kiện — bằng thứ hai không thêm nhiều.
Nếu mục tiêu là tiến xa hơn trong đường học thuật, thì bước tiếp theo là tiến sĩ chứ không phải thạc sĩ thứ hai. Và với hồ sơ tiến sĩ, một luận văn tốt cộng một công bố khoa học có giá trị hơn hẳn hai bằng thạc sĩ.
"Tôi lo chọn nhầm ngành"
Học hai chương trình để dự phòng là cách đắt nhất để giải quyết một nỗi lo. Rẻ hơn:
- Xin xem chương trình đào tạo chi tiết và đề cương học phần của cả hai ngành, đặt cạnh nhau;
- Xin dự thính một buổi học của mỗi bên;
- Hỏi học viên khoá trước của từng ngành.
Nếu vẫn muốn học hai chương trình
Có những trường hợp hợp lý — bạn có quỹ thời gian thật sự rộng, hoặc một trong hai chương trình rất nhẹ. Khi đó:
- Kiểm quy định của cả hai trường và khai đúng trong hồ sơ.
- Đừng bắt đầu cùng lúc. Lệch nhau ít nhất một năm để hai giai đoạn luận văn không trùng — đây là điểm quan trọng nhất.
- Học chậm ít nhất một bên. Hỏi số tín chỉ tối thiểu mỗi kỳ và thời gian tối đa được phép hoàn thành chương trình. Hai chương trình học chậm khả thi hơn nhiều so với hai chương trình đúng tiến độ.
- Đối chiếu lịch thi cả năm của hai bên trước khi đăng ký học phần mỗi kỳ.
- Kiểm tra khả năng công nhận tín chỉ chéo. Nếu hai chương trình có học phần tương đương, một số trường công nhận — hỏi trước, vì nó có thể giảm đáng kể khối lượng.
Một cách nghĩ
Với người vừa làm vừa học, giới hạn không nằm ở quy định mà ở quỹ thời gian — và quỹ thời gian là thứ không co giãn được bằng quyết tâm.
Một chương trình hoàn thành tốt, có luận văn tử tế, có quan hệ với người hướng dẫn mở ra nhiều cửa hơn hai chương trình dở dang. Điều này đặc biệt đúng nếu bạn có ý định học tiếp lên tiến sĩ, vì ở đó người ta nhìn chất lượng công trình chứ không đếm số bằng.
Hỏi đáp nhanh
Học hai chương trình thạc sĩ cùng lúc có bị cấm không?
Không có điều cấm chung, nhưng nhiều cơ sở đào tạo có quy định riêng — hãy hỏi phòng đào tạo sau đại học của cả hai nơi. Và nếu mẫu hồ sơ có mục hỏi bạn đang theo học chương trình nào khác không thì phải khai đúng.
Mỗi chương trình cần bao nhiêu giờ một tuần?
Cách ước lượng thực tế là lấy số buổi học trong tuần nhân đôi. Chương trình ba buổi tối một tuần thường cần khoảng mười đến mười hai giờ, và tăng đáng kể vào giai đoạn luận văn.
Hai bằng thạc sĩ có lợi hơn một không?
Hiếm khi gấp đôi giá trị. Với phần lớn nhà tuyển dụng và tiêu chuẩn chức danh, một bằng thạc sĩ là đủ điều kiện. Nếu mục tiêu là đường học thuật thì bước tiếp theo là tiến sĩ, và ở đó một luận văn tốt cộng một công bố có giá trị hơn hai bằng thạc sĩ.
Muốn kiến thức của hai lĩnh vực thì làm cách nào?
Chọn học phần tự chọn từ lĩnh vực thứ hai, làm luận văn giao thoa hai lĩnh vực — thường là lựa chọn tốt nhất vì đề tài giao thoa có tính mới, hoặc học một chứng chỉ ngắn hạn cho lĩnh vực còn lại.