Đây là tình huống nhạy cảm nhất trong nhóm câu hỏi về cân bằng công việc và học tập, vì trong thời gian thử việc bạn đang được đánh giá — và mọi thứ bạn làm đều nằm trong khung đánh giá đó.
Câu hỏi thật không phải "có nên học không" mà là "nói lúc nào và nói thế nào".
Có nên nói ngay không
Không có câu trả lời đúng cho mọi trường hợp, nhưng có nguyên tắc phân biệt rõ:
Phải nói ngay, nếu việc học ảnh hưởng đến công việc
Nếu bạn cần nghỉ để thi, cần về sớm một buổi mỗi tuần, hoặc có đợt tập trung bắt buộc — hãy nói ngay từ đầu.
Lý do đơn giản: người tuyển bạn sẽ biết chuyện này sớm hay muộn. Biết từ đầu thì họ thu xếp được; phát hiện vào tuần thứ sáu khi bạn xin nghỉ đột ngột thì đó là vấn đề về sự thẳng thắn, không còn là vấn đề lịch nữa.
Và sự thẳng thắn là thứ đang được đánh giá trong thời gian thử việc.
Không bắt buộc phải nói, nếu việc học hoàn toàn ngoài giờ
Nếu bạn học buổi tối và cuối tuần, không cần nghỉ, không ảnh hưởng gì đến công việc — thì đây là việc cá nhân của bạn.
Nhưng vẫn nên cân nhắc nói, vì lý do ở phần dưới.
Vì sao nói thường có lợi hơn giấu
Nhiều người mặc định giấu vì sợ bị đánh giá là "không tập trung cho công việc". Thực tế thường ngược lại, vì ba lý do:
- Nó cho thấy bạn đầu tư vào chuyên môn — nhất là khi bạn học đúng lĩnh vực đang làm. Đây là tín hiệu tích cực với phần lớn người quản lý.
- Nhiều tổ chức có chính sách hỗ trợ đào tạo mà bạn không biết — hỗ trợ học phí, linh hoạt giờ giấc. Giấu thì chắc chắn không được hưởng.
- Giấu tạo ra căng thẳng liên tục. Bạn phải né các câu hỏi bình thường, lo bị phát hiện, và không xin được hỗ trợ khi cần. Cái giá này lớn hơn người ta tưởng.
Cách nói
Nếu nói, hãy nói với quản lý trực tiếp, không nói qua đồng nghiệp. Ba điểm trong cách trình bày:
- Nêu việc học gắn với công việc, nếu đúng thật. "Em đang học thạc sĩ [ngành], nội dung liên quan trực tiếp đến mảng em phụ trách."
- Nêu rõ nó không ảnh hưởng thế nào, cụ thể chứ không hứa chung chung: "Em học buổi tối và cuối tuần. Trong toàn khoá có [số] đợt cần nghỉ, em sẽ báo trước ít nhất một tháng."
- Đừng xin gì ở lần nói đầu tiên, nếu chưa cần. Chỉ thông báo. Xin ưu đãi trong thời gian thử việc là chuyện khác và nên để sau.
Mẫu:
"Em muốn chia sẻ với anh/chị là em đang theo học chương trình thạc sĩ [ngành] theo hình thức trực tuyến. Em học ngoài giờ làm việc nên không ảnh hưởng đến công việc. Trong năm có [số] đợt em cần nghỉ để thi, em sẽ báo trước sớm để mình thu xếp. Em nghĩ nội dung học sẽ giúp em làm tốt hơn phần [X] mà em đang phụ trách."
Nguyên tắc quan trọng nhất trong thời gian thử việc
Đừng để việc học ảnh hưởng đến kết quả công việc trong giai đoạn này.
Thử việc là lúc bạn xây ấn tượng đầu tiên, và ấn tượng đó theo bạn lâu. Ba việc cụ thể:
- Đừng học trong giờ làm, kể cả lúc rảnh. Đây là điều bị chú ý nhiều nhất và gây thiệt hại lớn nhất.
- Đừng để lộ dấu hiệu mệt mỏi vì thức khuya học — nếu đang phải chọn, hãy chọn ngủ đủ. Người đi làm mệt mỏi bị đánh giá thấp hơn nhiều so với người học ít hơn một chút.
- Đừng nhận thêm việc ở công ty rồi làm không xong. Trong giai đoạn này, làm tốt phần được giao quan trọng hơn nhận nhiều việc.
Giảm tải việc học trong giai đoạn thử việc
Đây là quyết định thực tế nhất mà nhiều người không nghĩ tới: bạn không bắt buộc phải học hết công suất trong đúng những tháng này.
Hai cách nằm sẵn trong quy chế:
- Đăng ký ít tín chỉ hơn cho kỳ trùng với thời gian thử việc. Nếu học phí tính theo tín chỉ thì bạn cũng đóng ít hơn kỳ đó. Hỏi cố vấn học tập số tín chỉ tối thiểu mỗi kỳ và thời gian tối đa được phép hoàn thành chương trình.
- Bảo lưu một kỳ nếu công việc mới quá nặng. Bảo lưu khác hẳn thôi học — bạn giữ tư cách học viên và giữ kết quả các học phần đã qua.
Học chậm một kỳ là chuyện nhỏ. Không qua được thử việc thì là chuyện lớn hơn nhiều.
Nếu công ty phản ứng tiêu cực
Trường hợp này ít gặp nhưng có. Ba bước:
- Hỏi rõ mối lo cụ thể là gì. Thường là lo bạn sẽ xin nghỉ nhiều, hoặc lo bạn học xong sẽ nhảy việc.
- Xử lý đúng mối lo đó bằng cam kết cụ thể — số ngày nghỉ tối đa trong năm, cách báo trước, cách bàn giao khi vắng.
- Nếu phản ứng vẫn gay gắt với một việc hoàn toàn ngoài giờ, đó là thông tin đáng chú ý về nơi bạn vừa vào. Ghi nhận và cân nhắc trong quyết định lâu dài của bạn.
Hỏi đáp nhanh
Đang thử việc có nên nói mình đang học thạc sĩ không?
Phải nói ngay nếu việc học ảnh hưởng đến công việc — cần nghỉ để thi, có đợt tập trung bắt buộc. Nếu hoàn toàn ngoài giờ thì không bắt buộc, nhưng nói thường vẫn có lợi hơn giấu.
Vì sao nói lại có lợi hơn giấu?
Nó cho thấy bạn đầu tư vào chuyên môn, nhiều tổ chức có chính sách hỗ trợ đào tạo mà bạn không biết, và giấu tạo ra căng thẳng liên tục — phải né câu hỏi, lo bị phát hiện, không xin được hỗ trợ.
Nguyên tắc quan trọng nhất trong thời gian thử việc là gì?
Đừng để việc học ảnh hưởng đến kết quả công việc. Đừng học trong giờ làm kể cả lúc rảnh, và nếu phải chọn giữa ngủ đủ với học thêm thì chọn ngủ — người đi làm mệt mỏi bị đánh giá thấp hơn nhiều so với người học ít hơn một chút.
Có nên giảm tải việc học trong giai đoạn này không?
Nên cân nhắc. Đăng ký ít tín chỉ hơn cho kỳ trùng thời gian thử việc, hoặc bảo lưu một kỳ nếu công việc mới quá nặng. Học chậm một kỳ là chuyện nhỏ; không qua được thử việc thì lớn hơn nhiều.