Học tiếp tiến sĩ sau thạc sĩ trực tuyến: ba thứ quyết định

Câu hỏi này nên được đặt trước khi chọn chương trình thạc sĩ, không phải sau khi tốt nghiệp — vì có những lựa chọn ở giai đoạn thạc sĩ quyết định phần lớn khả năng này, và chúng không sửa lại được về sau.

Câu trả lời ngắn: khó hay dễ không nằm ở chỗ bạn học trực tuyến hay trực tiếp, mà nằm ở ba thứ khác.

Ba thứ thật sự quyết định

1. Chương trình thạc sĩ của bạn là định hướng nghiên cứu hay ứng dụng

Đây là yếu tố lớn nhất, và nó là một lựa chọn bạn phải làm từ đầu.

• Định hướng nghiên cứu — có luận văn, có phương pháp nghiên cứu, thường là đường thẳng lên tiến sĩ;
• Định hướng ứng dụng — thiên về thực hành, có thể thay luận văn bằng đề án. Học tiếp tiến sĩ vẫn được ở nhiều nơi, nhưng bạn có thể phải bổ sung học phần.

Nếu bạn có ý định học tiếp tiến sĩ, hãy chọn định hướng nghiên cứu và chọn làm luận văn. Đây là quyết định đáng giá nhất trong cả bài này.

2. Bạn có luận văn và công bố hay không

Đây là thứ hội đồng tuyển sinh tiến sĩ nhìn kỹ nhất — bằng chứng bạn làm được nghiên cứu, chứ không phải bảng điểm.

Nếu chương trình cho chọn giữa luận văn và đề án, hãy chọn luận văn. Và nếu đề tài của bạn đủ tốt, hãy hỏi người hướng dẫn về việc phát triển thành bài báo khoa học.

3. Chương trình bạn học có được phép đào tạo không

Điều kiện cần. Bằng từ chương trình chưa được phép đào tạo, hoặc chương trình liên kết chưa được phê duyệt, sẽ gây khó khi xét tuyển tiến sĩ.

Kiểm điều này trước khi ghi danh thạc sĩ, không phải sau.

Ba việc làm trong lúc còn học thạc sĩ

Đây là phần quan trọng nhất, vì mọi thứ ở đây phải làm trong lúc học, không làm được sau khi đã tốt nghiệp:

1. Xây quan hệ với người hướng dẫn. Bạn sẽ cần thư giới thiệu, và thư từ người thật sự biết bạn làm việc thế nào khác hẳn thư từ người chỉ biết tên. Điều này cần thời gian — bắt đầu từ năm đầu.
2. Giữ lại mọi thứ. Đề cương chi tiết từng học phần, bảng điểm, luận văn, mọi bài viết. Xin đề cương chi tiết lúc còn là học viên thì dễ; xin sau khi tốt nghiệp thì khó hơn nhiều.
3. Chọn đề tài luận văn theo hướng bạn muốn nghiên cứu tiếp. Luận văn thạc sĩ có thể là nền cho đề cương tiến sĩ — nếu bạn chọn đề tài có tính toán từ đầu.

Hồ sơ xét tuyển tiến sĩ nhìn gì

Bốn thành phần, xếp theo mức quan trọng:

• Đề cương nghiên cứu — thường là thành phần quyết định. Nó cho thấy bạn có biết đặt câu hỏi nghiên cứu và thiết kế cách trả lời không.
• Có người sẵn sàng hướng dẫn bạn. Nhiều chương trình yêu cầu điều này trước khi nhận hồ sơ.
• Thư giới thiệu từ người có chuyên môn biết rõ năng lực bạn.
• Bằng thạc sĩ và bảng điểm — điều kiện cần, nhưng ít có tính phân biệt nhất.

Chú ý thứ tự: bảng điểm đứng cuối. Nhiều người lo về điểm số mà không đầu tư vào ba thứ trên.

Cách tìm người hướng dẫn tiến sĩ

Đây là khâu nhiều người không biết bắt đầu từ đâu. Bốn bước:

1. Tìm người có công bố đúng hướng bạn quan tâm — không tìm theo tên trường mà tìm theo lĩnh vực nghiên cứu.
2. Đọc vài công bố gần nhất của họ. Bước này không bỏ qua được, và nó thể hiện ngay trong thư bạn viết.
3. Viết thư ngắn, cụ thể. Nêu bạn là ai, bạn quan tâm hướng nào, vì sao liên hệ chính người này (dẫn công bố cụ thể), và đính kèm bản tóm tắt ý tưởng nghiên cứu một trang.
4. Chấp nhận việc không phải ai cũng trả lời. Đây là chuyện bình thường — hãy liên hệ nhiều người.

Thư dài kể lể thành tích thường không được đọc hết. Thư một trang có ý tưởng cụ thể thì có.

Với người vừa làm vừa học: bốn điều thực tế

• Tiến sĩ nặng hơn thạc sĩ rất nhiều, và phần lớn khối lượng là nghiên cứu tự chủ, không phải học phần. Hãy hỏi những người đang làm tiến sĩ vừa làm vừa học về quỹ thời gian thật.
• Hỏi rõ yêu cầu có mặt. Nhiều chương trình tiến sĩ yêu cầu thời gian tập trung tại trường — đây là câu phải hỏi trước, vì nó quyết định bạn có thu xếp được với công việc không.
• Kinh nghiệm nghề nghiệp là lợi thế thật nếu bạn nghiên cứu về lĩnh vực mình đang làm — bạn tiếp cận được dữ liệu và bối cảnh mà người khác không có. Hãy nêu điều này trong đề cương.
• Nghỉ một khoảng giữa thạc sĩ và tiến sĩ là bình thường. Nhiều người làm vài năm rồi mới học tiếp, và kinh nghiệm đó làm đề cương của họ mạnh hơn.

Nếu bằng thạc sĩ của bạn từ nước ngoài

Thêm một khâu: xác minh khả năng công nhận với Cục Quản lý chất lượng thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, nếu bạn định học tiến sĩ trong nước. Làm việc này sớm, vì nó mất thời gian và có thể cần dịch thuật công chứng, hợp pháp hoá lãnh sự.

Hỏi đáp nhanh