Câu hỏi này thường được trả lời bằng hai thái cực đều không giúp gì: "chẳng ai quan tâm đâu" hoặc "họ đánh giá thấp lắm". Sự thật nằm ở chỗ cụ thể hơn — nó phụ thuộc vào loại tổ chức, vào vị trí, và vào việc bạn trình bày thế nào — và cả ba yếu tố đó đều kiểm chứng được.
Ba nhóm nhà tuyển dụng, ba cách nhìn
Nhóm 1 — Doanh nghiệp tư nhân, đánh giá theo năng lực
Ở phần lớn doanh nghiệp, quy trình tuyển dụng đo bạn bằng phỏng vấn chuyên môn, bài kiểm tra, và kinh nghiệm làm được việc. Bằng cấp thường đóng vai trò ngưỡng lọc hồ sơ, và hình thức đào tạo hiếm khi là một trường trong bộ tiêu chí.
Với nhóm này, điều quyết định là bạn làm được gì. Bằng thạc sĩ giúp qua vòng lọc; phần còn lại do bạn.
Nhóm 2 — Khu vực công và tổ chức có quy định
Ở đây câu hỏi không phải là "nhà tuyển dụng nghĩ gì" mà là "quy định nói gì" — và đó là câu có văn bản trả lời.
Yêu cầu về trình độ nằm trong đề án vị trí việc làm và tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp, thường quy định trình độ và ngành phù hợp, ít khi quy định hình thức đào tạo.
Nhưng có một phân biệt quan trọng hơn nhiều mà ít người biết: bằng do bạn tự đi học và bằng do cơ quan cử đi đào tạo có thể được đối xử khác nhau khi xét nâng ngạch, thăng hạng, bổ nhiệm. Đây mới là điều đáng hỏi, và phải hỏi bộ phận tổ chức cán bộ chứ không hỏi ai khác.
Nhóm 3 — Vị trí học thuật và nghiên cứu
Ở đây điều được xem không phải hình thức đào tạo, mà là bạn có sản phẩm nghiên cứu hay không: luận văn, công bố khoa học, đề tài đã tham gia.
Người học nhánh không luận văn gặp bất lợi thật ở nhóm này — không phải vì hình thức học, mà vì thiếu bằng chứng làm được nghiên cứu độc lập.
Điều nhà tuyển dụng thật sự nhìn
Khi mục học vấn của bạn ghi một tấm bằng thạc sĩ, câu hỏi trong đầu người đọc hồ sơ hiếm khi là "hệ gì". Nó thường là ba câu này:
- Ngành học có liên quan đến vị trí không? Đây là câu quan trọng nhất, và nó không liên quan gì đến hình thức đào tạo.
- Học xong rồi làm được gì khác trước? Câu này bạn trả lời bằng dẫn chứng, không bằng tấm bằng.
- Người này có kiên trì không? Và ở đây thì việc vừa làm vừa học lại là điểm cộng — hoàn thành một chương trình hai năm trong khi làm toàn thời gian nói lên điều gì đó về kỷ luật.
Cách trình bày làm thay đổi cách người ta nhìn
Đây là phần bạn kiểm soát hoàn toàn, và nó tạo khác biệt lớn hơn hình thức đào tạo.
Trong CV
- Ghi đề tài luận văn, nếu liên quan vị trí ứng tuyển. Đây là chi tiết mạnh nhất trong mục học vấn của bạn, mạnh hơn tên trường.
- Một dòng cho thấy bạn vừa học vừa làm: "Hoàn thành chương trình trong khi làm toàn thời gian tại [công ty]". Câu này biến điều bạn e ngại thành điều bạn được ghi nhận.
- Nêu học phần hoặc dự án cụ thể liên quan trực tiếp đến công việc ứng tuyển.
Điều không nên: một dòng giải thích phòng thủ kiểu "chương trình vừa làm vừa học nhưng chất lượng tương đương chính quy". Nó tạo ra một vấn đề mà người đọc chưa nghĩ tới.
Trong phỏng vấn
Chuẩn bị sẵn một câu chuyện cụ thể: một thứ bạn học được và đã áp dụng vào công việc thật, kèm kết quả.
Câu chuyện đó làm được điều mà mọi lời khẳng định không làm được — nó chứng minh chương trình có tác dụng, bằng bằng chứng thay vì bằng khẳng định. Và nó gạt câu hỏi về hình thức đào tạo sang một bên một cách tự nhiên.
Khi bị hỏi thẳng
Trả lời ngắn, không xin lỗi, rồi chuyển trọng tâm:
"Em học chương trình vừa làm vừa học của [trường], vì thời gian đó em vẫn làm toàn thời gian. Luận văn của em làm về [chủ đề], và phần [nội dung] em đã áp dụng vào [công việc thật]."
Tránh chữ "chỉ" — "em chỉ học hệ vừa làm vừa học thôi ạ" là chữ bạn tự thêm vào để hạ thấp mình.
Về việc kỳ vọng gì sau khi tốt nghiệp
Một điều nên nói thẳng: tấm bằng không tự tạo ra thay đổi. Nó mở ra một số cánh cửa vốn đóng vì thiếu điều kiện cần — chủ yếu ở khu vực công, ở vị trí giảng dạy, và ở các vị trí có yêu cầu bằng cấp ghi rõ trong mô tả công việc.
Ở những nơi không có yêu cầu như vậy, thứ tạo thay đổi là năng lực bạn tích luỹ được trong hai năm đó, và khả năng bạn chứng minh nó. Điều này đúng với mọi hình thức đào tạo, không riêng gì hình thức nào.
Vì vậy câu hỏi hữu ích hơn "nhà tuyển dụng đánh giá thế nào" là: tôi sẽ chỉ ra được điều gì cụ thể mà mình làm được sau chương trình này? Câu trả lời cho câu đó bắt đầu từ lúc bạn chọn đề tài luận văn, không phải từ lúc bạn viết CV.
Hỏi đáp nhanh
Nhà tuyển dụng có phân biệt bằng chính quy và vừa làm vừa học không?
Tuỳ loại tổ chức. Ở phần lớn doanh nghiệp, quy trình tuyển dụng đo bằng phỏng vấn chuyên môn và kinh nghiệm, và hình thức đào tạo hiếm khi là một tiêu chí. Ở khu vực công thì điều đáng quan tâm hơn không phải hình thức mà là bằng do tự đi học hay do cơ quan cử đi.
Nên nói gì khi được hỏi về hình thức đào tạo?
Trả lời thẳng và ngắn, rồi chuyển trọng tâm sang một câu chuyện cụ thể: bạn học được gì và đã áp dụng vào công việc thật ra sao, kèm kết quả. Tránh xin lỗi và tránh chữ "chỉ".
Chi tiết nào trong mục học vấn có sức thuyết phục nhất?
Đề tài luận văn, nếu nó liên quan đến vị trí ứng tuyển — mạnh hơn cả tên trường, vì nó cho thấy bạn đã làm gì chứ không chỉ học ở đâu.
Có bằng thạc sĩ rồi thì kỳ vọng gì?
Tấm bằng mở ra những cánh cửa vốn đóng vì thiếu điều kiện cần — chủ yếu ở khu vực công, vị trí giảng dạy, và các vị trí ghi rõ yêu cầu bằng cấp. Ở nơi khác, thứ tạo thay đổi là năng lực tích luỹ được và khả năng chứng minh nó.